Bố trí dây chuyền sản xuất: Phân loại, Nguyên tắc và Lưu ý

bố trí dây chuyền sản xuất

Bố trí dây chuyền sản xuất là một phần quan trọng không thể thiếu trong quá trình sản xuất và công nghiệp hiện đại. Việc tổ chức các thiết bị và công đoạn sản xuất một cách hợp lý không chỉ giúp tối ưu hóa hiệu suất sản xuất mà còn giảm thiểu lãng phí và tăng tính linh hoạt của quy trình. Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá sâu hơn về ý nghĩa và cách thức bố trí dây chuyền sản xuất đúng cách để đạt được hiệu quả sản xuất cao nhất.

1. Bố trí sản xuất là gì

Bố trí sản xuất (hay còn gọi là bố trí dây chuyền sản xuất) là quá trình tổ chức và sắp xếp các thiết bị, máy móc, công đoạn và nguồn lực khác trong quy trình sản xuất để đạt được hiệu suất cao nhất và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Bố trí sản xuất không chỉ đơn giản là việc đặt các thiết bị một cách ngẫu nhiên, mà còn phải xem xét các yếu tố như công nghệ, công việc cần thực hiện, quy trình sản xuất, yêu cầu về mặt không gian và vật liệu, cũng như các yếu tố an toàn và tiết kiệm năng lượng.

Mục tiêu của việc bố trí sản xuất là tạo ra một quy trình sản xuất mạnh mẽ, linh hoạt và có thể điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu sản xuất hiện tại và tương lai của doanh nghiệp.

bo tri day chuyen san xuat 1
Bố trí dây chuyền sản xuất là quá trình tổ chức và sắp xếp thiết bị, máy móc và nguồn lực khác để đạt được hiệu suất cao nhất

2. Phân loại các cách bố trí dây chuyền sản xuất

Bố trí theo quy trình (chức năng)

Bố trí theo quy trình là việc sắp xếp vật lý trong nhà máy sao cho các loại máy móc được nhóm lại theo chức năng hoặc quy trình hoạt động tương tự nhau. Điều này đồng nghĩa với việc các máy cùng thực hiện một chức năng sẽ được đặt ở cùng một vị trí trong nhà máy. Kết quả là trong quá trình này, các loại máy sẽ được tổ chức thành các nhóm theo chức năng của chúng.

bo tri day chuyen san xuat 2
Bố trí dây chuyền sản xuất theo quy trình

Ưu điểm:

– Tận dụng hiệu quả máy móc và giảm thiểu số lượng máy cần thiết, giảm chi phí mua máy.
– Tạo ra tính linh hoạt trong sử dụng lao động và máy móc.
– Tối ưu hóa sử dụng cơ sở sản xuất.
– Tạo ra sự độc lập trong sản xuất các chi tiết và bộ phận.
– Dừng hoạt động của một máy không ảnh hưởng hoặc ít ảnh hưởng đến các máy khác.
– Chi phí bảo dưỡng thấp, có thể bảo dưỡng theo thời gian và không cần nhiều phụ tùng thay thế.
– Có khả năng gia công nhiều loại sản phẩm cùng một lúc.

Hạn chế:

– Chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm có thể tăng.
– Sử dụng nguyên vật liệu không hiệu quả.
– Hiệu suất sử dụng máy móc thấp do không phải lúc nào số máy đầu tư cũng được sử dụng.
– Lập kế hoạch sản xuất có thể khó khăn và hoạt động không ổn định.
– Yêu cầu cao đối với kỹ năng của công nhân.
– Sử dụng loại bố trí này có thể làm tăng không gian và vốn đầu tư.

Bố trí theo dây chuyền (sản phẩm)

Theo phương pháp bố trí này, các thiết bị và máy móc sẽ được sắp xếp một cách cố định theo một dãy liên tục tạo thành các dây chuyền sản xuất. Việc bố trí này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như không gian của nhà xưởng, loại máy móc, quá trình lắp đặt, và vận chuyển nguyên vật liệu.

Dựa trên tính chất của quy trình sản xuất và dòng chảy của vật liệu, sản phẩm, có thể phân chia thành các dây chuyền sản xuất hoặc lắp ráp, được bố trí theo các hình thức như đường thẳng, hình chữ U, chữ M, chữ L và nhiều hình thức khác.

bo tri day chuyen san xuat 3
Bố trí sản xuất theo dây chuyền

Dưới đây là một số ưu và nhược điểm của việc sử dụng hình thức bố trí theo chữ U so với bố trí theo đường thẳng:

Ưu điểm:

– Tiết kiệm không gian nhà xưởng.
– Tăng hiệu suất sử dụng máy móc và lao động.
– Quá trình di chuyển nguyên vật liệu và sản phẩm trở nên thuận lợi và hợp lý hơn.
– Giảm chi phí vận chuyển nguyên vật liệu.
– Cải thiện chu kỳ sản xuất liên tục theo dây chuyền, tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất cho mỗi đơn vị sản phẩm.
– Giảm thiểu thời gian rảnh rỗi của lao động.

Nhược điểm:

– Sự cố trong một phần của dây chuyền có thể lan ra toàn bộ, gây lãng phí thời gian sản xuất.
– Việc thay đổi vị trí cụ thể có thể ảnh hưởng đến toàn bộ dãy sản xuất, vì vậy cần có kế hoạch bố trí khoa học.
– Chi phí đầu tư và bảo trì máy móc và thiết bị lớn.
– Công việc có thể trở nên đơn điệu và nhàm chán đối với lao động.

Bố trí theo vị trí cố định

Phương pháp này còn được biết đến với tên gọi là bố trí theo dự án. Theo phương pháp này, sản phẩm sẽ được tạo ra tại một điểm cố định; trong khi các nguyên liệu, máy móc, lao động và yếu tố khác sẽ được chuyển đến điểm này để tiến hành quá trình sản xuất. Phương pháp này thường được ưa chuộng khi sản phẩm quá nặng hoặc quá lớn, gây ra chi phí lớn khi di chuyển sản phẩm trong quá trình sản xuất.

Ưu điểm:

– Vì sản phẩm được tạo ra tại một điểm cố định, không cần chi phí vận chuyển từ nơi này sang nơi khác trong quá trình sản xuất. Do đó, tiết kiệm được chi phí đầu tư và bố trí.

Hạn chế:

– Yêu cầu lao động có kỹ năng cao do cần di chuyển thiết bị và lao động, từ đó tạo ra chi phí phát sinh.

Bố trí hỗn hợp

Trên thực tế, thường xuyên kết hợp các loại bố trí lại với nhau để tận dụng hết ưu điểm của từng phương pháp. Việc này có thể tăng cường năng suất lao động và giảm chi phí sản xuất, trong khi vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, để thực hiện điều này, cần có sự quản lý chặt chẽ và đầu tư ban đầu cao.

3. Nguyên tắc bố trí dây chuyền sản xuất

Nguyên tắc hòa trộn: Bố trí hiệu quả đòi hỏi việc hòa trộn khéo léo giữa nhân lực, tài nguyên vật liệu, thiết bị và các dịch vụ hỗ trợ khác để tận dụng tối đa nguồn lực và đạt được hiệu suất cao nhất.

Nguyên tắc về khoảng cách tối thiểu: Nguyên tắc này tập trung vào việc giảm thiểu khoảng cách di chuyển của cả người và nguyên vật liệu. Nhà máy cần được bố trí sao cho khoảng cách giữa các nhân công và vật liệu nguyên thô là ngắn nhất có thể, từ đó tối ưu hóa quá trình sản xuất.

Nguyên tắc về tận dụng không gian: Một nhà máy được tổ chức tốt sẽ sử dụng không gian một cách hiệu quả ở ba chiều: ngang, dọc và chiều cao. Điều này giúp tối ưu hóa không gian và nâng cao khả năng sản xuất của nhà máy.

Nguyên tắc dòng chảy: Một cơ sở sản xuất hiệu quả sẽ bố trí các quy trình sao cho vật liệu di chuyển một cách liên tục từ điểm xuất phát đến điểm kết thúc mà không có sự gián đoạn hoặc quay lại. Điều này giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm thiểu thời gian chờ đợi.

Nguyên tắc về an toàn và bảo mật: Bố trí hợp lý cung cấp cho nhân viên môi trường làm việc an toàn và hài lòng, đồng thời cung cấp các biện pháp bảo vệ chống lại nguy cơ như trộm cắp, hỏa hoạn và tai nạn.

Nguyên tắc xử lý tối thiểu: Bố trí tốt là cách giảm thiểu cần thiết việc xử lý nguyên liệu, từ đó giảm bớt thời gian và công sức cần thiết cho quy trình sản xuất.

4. Lưu ý khi bố trí dây chuyền sản xuất

– Tùy thuộc vào loại nguyên liệu và yêu cầu sản xuất, dây chuyền có thể được bố trí trên một tầng hoặc nhiều tầng.

– Tìm cách giảm thiểu sự sử dụng các thiết bị vận chuyển như gàu tải, vít tải, băng tải, và bơm. Điều này giúp giảm khoảng cách giữa các máy, rút ngắn thời gian và chu trình sản xuất.

– Đảm bảo khoảng cách an toàn giữa các thiết bị, giữa thiết bị và tường, để thuận tiện cho việc thao tác, sửa chữa và thay thế.

– Nhóm các thiết bị cùng chức năng lại với nhau (như rây, sàng).

bo tri day chuyen san xuat 4
Lưu ý bố trí các thiết bị cùng chức năng trong dây chuyền sản xuất lại với nhau

– Tất cả các thiết bị cần được nối đất để tránh tích điện.

– Có cầu thang có tay vịn và cầu thang thoát hiểm nếu cần.

– Cung cấp tấm che cho các bộ phận chuyển động của máy và thiết bị.

– Đặt máy nặng và rung động ở tầng dưới, máy nhẹ ở tầng trên, và máy cao ở giữa để tận dụng thông gió và ánh sáng tự nhiên.

– Tạo tường ngăn hoặc hệ thống thông gió cho các thiết bị nóng, thoát nhiều bụi hoặc chất độc hại.

– Cung cấp áp kế và van an toàn cho các thiết bị áp lực.

– Đảm bảo các thiết bị có cửa quan sát hoặc kính quan sát.

– Hệ thống điều khiển và tay gạt được bố trí ở tầm tay của công nhân.

– Chừa khoảng cách hợp lý giữa các thiết bị và lối đi để công nhân hoạt động thuận lợi và an toàn.

– Các dây chuyền thiết bị thường được bố trí song song với nhau để đảm bảo an toàn và dễ di chuyển cho công nhân.

– Khoảng cách an toàn giữa hai thiết bị lớn nhất là 1.8m, tuy nhiên, khoảng cách này có thể tăng lên đến 3-4m để đảm bảo an toàn tối đa.

– Thiết bị đầu vào cần cách tường 2-3m để thuận tiện cho vận hành và bảo dưỡng.

Kết luận, việc bố trí dây chuyền sản xuất đúng cách không chỉ là một yếu tố quan trọng mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa hoạt động sản xuất. Bằng cách tổ chức các thiết bị và công đoạn một cách hợp lý, doanh nghiệp có thể đạt được hiệu suất cao, giảm thiểu lãng phí và tăng tính linh hoạt trong quy trình sản xuất. Đồng thời, việc sử dụng các công nghệ mới và tiên tiến cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Chính vì vậy, việc đầu tư và tối ưu hóa bố trí dây chuyền sản xuất là một quyết định đúng đắn và mang lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp trong dài hạn.