Loại hình sản xuất là hình thức tổ chức sản xuất, được quy định bởi mức độ chuyên môn hóa của nơi làm việc, số chủng loại và số lượng sản phẩm làm ra. Bài viết trình bày bốn loại hình sản xuất chính: hàng loạt, đơn chiếc, theo yêu cầu và để lưu kho, cùng cách chọn loại hình phù hợp với doanh nghiệp.
1. Loại hình sản xuất là gì?
Loại hình sản xuất được định nghĩa là hình thức tổ chức sản xuất được quy định bằng mức độ chuyên môn tại địa điểm làm việc, số lượng chủng loại và sự đa dạng của đối tượng được tạo nên từ khu vực làm việc. Mỗi loại hình sản xuất cần phải áp dụng một phương thức quản trị riêng biệt nhằm đảm bảo quá trình vận hành được diễn ra suôn sẻ theo đúng kế hoạch. Ngoài ra, mỗi loại hình sản xuất cũng đòi hỏi phải áp dụng một phương pháp quản trị thích hợp. Do đó phân loại sản xuất là một yếu tố quan trọng, là tiền đề để lập kế hoạch sản xuất và cũng là cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn phương pháp quản trị sản xuất phù hợp.
2. Các loại hình sản xuất và đặc điểm từng loại
Dựa vào đặc điểm của từng loại hình sản xuất, có thể chia các loại hình sản xuất thành 4 loại chính, gồm:- Loại hình sản xuất hàng loạt
- Loại hình sản xuất theo yêu cầu
- Loại hình sản xuất lưu kho
- Loại hình sản xuất đơn chiếc
2.1 Loại hình sản xuất hàng loạt – Mass Production
Sản xuất hàng loạt hay còn gọi là sản xuất theo dòng là loại hình sản xuất tạo ra liên tục hoặc thường xuyên các loại sản phẩm cùng loại trong nhiều năm. Số lượng các sản phẩm tương tự này được tạo ra cũng lớn do loại hình sản xuất này tạo điều kiện thích hợp bằng cách sử dụng dây chuyền sản xuất tự động hóa hoặc lắp ráp.
Đặc điểm của loại hình sản xuất hàng loạt
- Chủng loại sản phẩm rất ít nhưng thực hiện tiến độ sản xuất tạo ra số lượng lớn kết quả.
- Quy trình công nghệ yêu cầu tỉ mỉ, và mang tính chuyên môn hóa cao, mỗi máy chỉ thực hiện một bước công việc. Vì vậy, chủ yếu sử dụng các thiết bị chuyên dùng và sản xuất bố trí theo dây chuyền.
- Đầu tư vốn lớn
- Năng suất lao động cao và chất lượng sản phẩm tốt.
- Công nhân được chuyên môn hóa cao.
- Đường đi của sản phẩm ngắn, ít quanh co, sản phẩm dở dang ít. Kết quả sản xuất được hạch toán đơn giản và khá chính xác.
- Tính linh hoạt rất thấp, khả năng thích ứng với thay đổi môi trường kém.
Ưu điểm nổi bật
- Sản lượng càng lớn thì chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị càng thấp nhờ chia đều chi phí cố định.
- Máy chuyên dùng chạy liên tục một mã hàng, ít dừng đổi khuôn nên chi phí vận hành trên mỗi sản phẩm thấp.
- Máy móc khi tham gia vào loại hình sản xuất này sẽ được vận hành hiệu quả hơn tránh tình trạng bỏ dở dẫn đến tổn thất nguồn tài chính doanh nghiệp.
Nhược điểm
- Sản xuất một lượng hàng quá lớn dẫn đến tình trạng tăng chi phí lưu kho.
- Gây tình trạng lãng phí thời gian, chi phí cũng như công sức của doanh nghiệp khi một lô hàng NG, hàng bị gặp các vấn đề như lỗi, hư hỏng...
- Khi máy móc cần được bảo trì và sửa chữa sẽ khiến công nhân nhàn rỗi và gây ảnh hưởng đến lớn đến năng suất của người lao động.
- Quy trình sản xuất hàng loạt không được ứng dụng cho mô hình sản phẩm cá nhân hóa cũng như các mô hình đơn lẻ khác.
2.2 Loại hình sản xuất đơn chiếc – Job Production
- Sản xuất hàng đơn chiếc là loại hình sản xuất chế tạo từng sản phẩm riêng lẻ, thường là các sản phẩm đặc biệt.
- Sản xuất đơn chiếc là loại hình sản xuất chế tạo từng sản phẩm riêng lẻ, thường là các sản phẩm đặc biệt, sản phẩm có tính chất sửa chữa. Ví dụ về loại hình sản xuất này là đóng tàu thuyền, các công trình, khuôn dập,...
Đặc điểm
- Chủng loại sản phẩm nhiều, số lượng sản phẩm trong cùng một loại rất ít, thậm chí chỉ có một đơn vị sản phẩm.
- Sản phẩm không có chu kỳ lặp lại, nếu có cũng không biết trước.
- Quy trình công nghệ không cần tỉ mỉ, thường tập trung nguyên công, tất cả các công việc thực hiện trên 1 máy nên máy được bố trí là máy đa năng.
- Tay nghề lao động đòi hỏi cao.
- Tính linh hoạt rất cao, khả năng thích ứng với thay đổi môi trường tốt.
Nhược điểm
- Năng suất thấp.
- Chi phí trên mỗi sản phẩm cao.
- Phụ thuộc tay nghề công nhân để đảm bảo chất lượng thành phẩm.
2.3 Loại hình sản xuất theo dự án, theo yêu cầu – Make to Order
Sản xuất dự án là loại hình sản xuất gián đoạn, chỉ được bắt đầu khi xuất hiện những yêu cầu cụ thể của khách hàng về sản phẩm. Đây là loại hình sản xuất có nhiều tính ưu việt vì tránh tồn kho, các chi phí liên quan đến nhân công quản lý và tiết kiệm diện tích kho, giảm các chi phí tài chính. Nhờ đó mà hạ được giá thành sản phẩm, nâng cao lợi nhuận.
Ưu điểm
- Sản xuất theo dự án là một loại hình sản xuất mà ở đó sản phẩm là độc nhất và vì lẽ đó quá trình sản xuất cũng là duy nhất, không lặp lại.
- Nguyên tắc của sản xuất theo dự án là tổ chức thực hiện các công việc và phối hợp chúng sao cho giảm thời gian gián đoạn, đảm bảo kết thúc dự án và giao nộp sản phẩm đúng thời hạn.
- Sản xuất theo dự án là phương thức sản xuất xuất hiện tại một địa điểm làm việc trong một khoảng thời gian ngắn hạn. Phương thức sản xuất này gắn liền với công nghệ sản xuất của một đơn hàng đơn lẻ, hay một sản phẩm chủ đạo của doanh nghiệp. Quá trình sản xuất sẽ được tiến hành khi doanh nghiệp được khách hàng liên hệ sản xuất theo một số yêu cầu nhất định.
Nhược điểm
- Quá trình sản xuất không ổn định, cơ cấu tổ chức bị xáo trộn khi chuyển từ dự án này sang dự án khác; tổ chức sản xuất phải linh hoạt để thực hiện đồng thời nhiều dự án.
- Công việc của người lao động sẽ tùy thuộc vào quá trình hoạt động của máy móc tại nơi làm việc.
- Một khi kết thúc dự án, công nhân sẽ có thể được chuyển đến một nơi làm việc khác cho một dự án tiếp theo.
2.4 Loại hình sản xuất để lưu kho - Make To Stock
Loại hình sản xuất để lưu kho (tiếng Anh: Make To Stock, viết tắt: MTS) là một chiến lược sản xuất truyền thống được doanh nghiệp sử dụng để sản xuất hàng tồn kho phù hợp với dự báo về cầu sản phẩm của người tiêu dùng. Nhà sản xuất ước tính số đơn hàng sẽ nhận, sản xuất trước và lưu kho để giao ngay khi có đơn.
Ưu điểm của sản xuất lưu kho
- Các nhà sản xuất muốn sản xuất một khối lượng lớn để giảm giá thành
- Nhu cầu về các loại sản phẩm có tính chất thời vụ, trong các giai đoạn nhu cầu sản phẩm trên thị trường thấp, sản phẩm không tiêu thụ được, các nhà sản xuất không muốn ngừng quá trình sản xuất, sa thải công nhân, vì vậy họ quyết định sản xuất để dự trữ rồi tiêu thụ cho các kỳ sau, khi nhu cầu trên thị trường tăng lên.
Nhược điểm
- Yêu cầu của loại hình sản xuất này là khả năng dự báo phải tốt. Nếu dự báo chênh lệch, công ty sẽ dư thừa rất nhiều hàng tồn kho và thanh khoản bị hạn chế từ đó làm tổn thất doanh thu.
- Hơn nữa, trong các lĩnh vực phát triển nhanh như điện tử hoặc công nghệ máy tính, hàng tồn kho dư thừa có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời.
Cách chọn loại hình sản xuất nào phù hợp với doanh nghiệp?
Lựa chọn loại hình sản xuất phụ thuộc vào sản phẩm được sản xuất và quy mô của thị trường. Doanh nghiệp nhỏ làm nội thất theo đơn hoặc may đo nên dùng loại hình sản xuất theo yêu cầu, vì mỗi sản phẩm làm ra đều khác nhau.
Chọn thiết bị cho các loại hình sản xuất
Mỗi loại hình sản xuất đặt ra yêu cầu khác nhau cho máy tính điều khiển tại chuyền. Sản xuất hàng loạt cần máy chạy 24/7, nối nhiều PLC và camera kiểm tra; sản xuất đơn chiếc và theo yêu cầu cần máy nhỏ, đổi được cấu hình khi chuyển đơn hàng. Kỹ sư IPC247 gợi ý ba tiêu chí:
- Không quạt, dải nhiệt −20…60 °C, chịu rung và sốc để gắn trên khung máy hoặc tủ điện cạnh chuyền.
- Cổng COM, LAN, DIO đủ cho số thiết bị hiện có và khe mở rộng cho giai đoạn sau.
- Nguồn 9–36 V DC, có chứng nhận công nghiệp phù hợp với ngành (thực phẩm, cơ khí, điện tử).
Với chuyền hàng loạt, Cincoze DX-1200 dùng bộ xử lý Intel thế hệ 12, hỗ trợ dải nhiệt và điện áp rộng, kháng rung, chịu sốc và mở rộng theo mô-đun. Với xưởng đơn chiếc, Advantech UNO-2271G nhỏ gọn, 2 cổng LAN, thêm COM/DIO qua iDoor, hợp lắp trong tủ điện có thông gió. Xem thêm danh mục máy tính nhúng Cincoze hoặc dùng công cụ chọn máy theo điều kiện lắp đặt để lọc theo nhiệt độ, số cổng và nguồn.
Câu hỏi thường gặp về loại hình sản xuất
Loại hình sản xuất là gì?
Loại hình sản xuất là hình thức tổ chức sản xuất, được quy định bởi mức độ chuyên môn hóa của nơi làm việc, số chủng loại và số lượng sản phẩm làm ra. Mỗi loại hình đòi hỏi một phương pháp quản trị và cách lập kế hoạch sản xuất riêng.
Có mấy loại hình sản xuất chính?
Có bốn loại hình chính: sản xuất hàng loạt (mass production), sản xuất đơn chiếc (job production), sản xuất theo dự án hoặc theo yêu cầu (make to order) và sản xuất để lưu kho (make to stock). Chúng khác nhau ở số lượng, chủng loại sản phẩm, mức đầu tư thiết bị và tính linh hoạt.
Sản xuất theo lô là gì?
Sản xuất theo lô (batch production) là làm ra một số lượng sản phẩm giống nhau trong một đợt, xong lô này mới chuyển máy sang lô sản phẩm khác. Nó nằm giữa sản xuất đơn chiếc và sản xuất hàng loạt: số lượng mỗi lô vừa phải, có lặp lại theo chu kỳ và cần thời gian đổi khuôn giữa các lô.
Loại hình sản xuất kinh doanh là gì?
Loại hình sản xuất kinh doanh là cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động làm ra sản phẩm để bán, gồm cả cách sản xuất (hàng loạt, đơn chiếc, theo yêu cầu, lưu kho) và mô hình kinh doanh đi kèm như sản xuất để bán sỉ, gia công theo đơn hay sản xuất kết hợp phân phối trực tiếp.
Doanh nghiệp nhỏ nên chọn loại hình sản xuất nào?
Doanh nghiệp nhỏ làm sản phẩm khác nhau cho từng khách như nội thất, may đo nên chọn sản xuất theo yêu cầu hoặc đơn chiếc để tránh tồn kho và không cần đầu tư dây chuyền lớn. Khi sản phẩm đã tiêu chuẩn hóa và cầu ổn định, có thể chuyển dần sang sản xuất theo lô rồi hàng loạt.